تغییر روش

در راستای مشکلاتی مثل عدم توانایی شرکت‌ها در جذب و استفاده از تمام قدرت فنی افراد، نبود علاقه به کیفیت کار تولید نرم‌افزار در بسیاری شرکت‌ها و تیم‌ها، نبود تمرکز مهارتی و کاهش خلاقیت در کار شرکتی و بسیاری مشکلات دیگر می‌توان به راه حل‌های جدیدی فکر کرد. به قولی اگر تا حالا به چپ می‌چرخیدید و مشکلاتی داشتید این بار به طرف راست بچرخید شاید مشکل حل شد.

تغییر روش کار به عنوان یکی از راه حل‌های حل این مشکلات در عین این که می‌تواند بسیار موثر باشد، می‌تواند بسیار پر خطر هم باشد. به عنوان روش کار جدید می‌توان آرام آرام از کار شرکتی و مشکلات آن فاصله گرفته و با استفاده مناسب از خلاقیت و دیگر مهارت‌های مورد نیاز به دنیای جدیدتری پا گذاشت. به دنیایی که گام اول آن آزاد کاری یا Freelancing نام دارد.

آزاد کاری یا Freelancing ممکن است مشکلات و خطرات زیادی داشته باشد ولی در عوض ممکن است بتواند از مشکلات کار شرکتی را حل کرده و بتواند پویایی و انگیزش بالا را با خود به ارمغان بیاورد.

خودتان را تبلیغ کنید: شرکت‌ها

از مهم‌ترین مشکلاتی که در بازار کار نرم‌افزار کشور وجود دارد نبود ارتباطات کافی بین برنامه‌نویس‌ها/توسعه‌دهنده‌ها از یک سو و شرکت‌ها/تیم‌های نرم‌افزاری و برنامه‌نویسی از دیگر سو می‌باشد. همیشه شرکت‌ها در جذب برنامه‌نویس دلخواه دچار مشکل هستند و بالعکس یعنی برنامه‌نویس‌ها هم در پیدا کردن شرکت دلخواه خود دچار مشکلات فراوانی هستند. یک طرف این قضیه برنامه‌نویسانی هستند که خودش را به خوبی در صنف برنامه‌نویسی و نرم‌افزار معرفی نکرده‌اند و طرف دیگر قضیه، که این نوشته درباره‌ی آنهاست، شرکت‌هایی هستند که امتیازات و شرایط خوب خود را به خوبی به برنامه‌نویسان جوینده‌ی کار معرفی نکرده‌اند.

خیلی از شرکت‌هایی که از نزدیک دیده‌ام وقتی نیاز به جذب یک برنامه‌نویس جدید دارند از همه‌ی کانال‌های ممکن برای این کار استفاده می‌کنند. آنها برای این کار از شبکه دوستی و شبکه اجتماعی خودشان یا کارمندانشان، آگهی در سایت شرکت خودشان، آگهی دیواری در محل‌های خاص مثل دانشکده‌های کامپیوتر دانشگاه‌ها، آگهی در سایت‌های کاریابی مختلف مثل JobIran، ITJobs و IranTalent، آگهی در نیازمندی‌های همشهری و دست آخر آگهی در صفحات اصلی روزنامه‌ها استفاده می‌کنند. اما بعضی وقت‌ها نتیجه کار آن چیزی نیست که می‌خواستند. یعنی به جای چند روزمه خوب و قوی تعداد زیادی رزومه ضعیف، ناقص و به درد نخور به دستشان می‌رسد که هیچ کدامشان ارزش استخدام ندارند.

اما چرا این همه جستجو نتیجه‌ای در بر ندارد؟ آیا همه برنامه‌نویس‌ها با هم مهاجرت کرده‌اند؟ خیر. چون همیشه تعداد زیادی برنامه‌نویسان با تجربه در بازار کار کشور حضور دارند. از طرفی تعداد برنامه‌نویسان تازه کار ولی خوب هم چندان کم نیست. آیا برنامه‌نویس‌ها به محل کار فعلی‌شان سفت چسبیده و اصلاً به این فکر نمی‌کنند که به دنبال شرکت دیگری باشند؟ خیر. همه این را می‌دانند که برنامه‌نویس‌ها هم مثل دیگر مشاغل همیشه گوشه چشمی به دیگر شرکت‌ها و فرصت‌های کاری داشته و آنها را به این راحتی از دست نمی‌دهند. آیا شرایط مالی شرکت جدید جذابیت کافی را ندارد؟ تا اندازه‌ای خیر. چون گاهاً شرکت‌ها دست و دلبازی خوبی داشته و حاضرند حقوق مناسبی هم بپردازند.

پس ریشه مشکل چیست؟ به اعتقاد شخصی من، اقلاً در پاره‌ای از موارد که خودم و بعضی از دوستانم تجربه کرده‌ایم مشکل بر می‌گردد به این که شرکت مورد نظر، خودش، نحوه‌ی کارش، تیمش، شرایط کاری‌اش و ده‌ها چیز دیگر را به خوبی معرفی نکرده است. برای من نوعی هیچ معلوم نیست که اگر به آن شرکت بروم با چه چیزهایی روبرو خواهم شد و چطور کار خواهم کرد. همیشه هم آن قدر وقت کافی وجود ندارد که شخصی در روند مصاحبه و استخدام شرکت کرده و از آن طریق اطلاعات بیشتری راجع به آن شرکت کسب کند. گذشته از این همیشه هم نمی‌توان همه چیز را از طریق یکی دو ملاقات اولیه فهمید.

به نظر من اگر شرکت‌های نرم‌افزاری بتوانند شرایط و محیط کاری‌شان را به خوبی معرفی کنند، چه بسا که برنامه‌نویس‌ها برای استخدام در آنجا صف کشیده و برای قبولی در مصاحبه چندین روز مطالعه فشرده خواهند داشت. نه این که حتی در قرار مصاحبه هم حاضر نشوند. قیاس چندان اشتباهی نخواهد بود اگر گفته شود بهتر است شرکت‌های نرم‌افزاری خودشان را با گوگل مقایسه کنند. گوگل به عنوان شرکتی که توانسته مزیت‌های استخدامی خودش را به همه بشناساند چنان شهرتی در استخدام برنامه‌نویس پیدا کرده که افراد حتی دعوت به مصاحبه خود در گوگل را با افتخار تمام در وب‌لاگ‌هایشان اعلام می‌کنند. درست است که هیچ کدام از شرکت‌های ما در حد و اندازه گوگل نیستند ولی دقت کنید که گوگل از این راه چه شانس مضاعفی برای جذب برنامه‌نویسان درجه یک و در نتیجه توسعه بیشتر خودش پیدا کرده است.

اما چه راه‌هایی برای شناساندن شرایط، امکانات، ظرفیت‌ها و جذابیت‌های یک شرکت نرم‌افزاری به برنامه‌نویسان جویندگان کار وجود دارد؟ چطور می‌شود استخدام در یک شرکت نوعی را جذاب نشان داد؟ مطمئناً خود شرکت‌ها روش‌هایی برای انجام این کار دارند ولی راه‌هایی هم به ذهن من به عنوان یک برنامه‌نویس می‌رسند که عبارت هستند از:

۱- فقط به آگهی در سایت‌ها اکتفا نکنید، آگهی در رسانه‌های کاغذی می‌تواند اعتبار شما را نشان دهد.
۲- نام تعدادی از برنامه‌نویسان و دیگر اعضای تیم برنامه‌نویسی و مختصری از سوابقشان را در سایت قرار دهید. با این کار بقیه از بزرگی و قدرت تیم برنامه‌نویسی شما با خبر خواهند شد.
۳- از نحوه‌ی کار، متودودلوژی و تکنولوژی‌های مورد استفاده، ساختار تیم و ابزارهای مورد استفاده بگویید.
۴- چند تا از نمونه کارهایتان را معرفی کرده و مختصری از روش پیاده‌سازی آنها بگویید.
۵- کمی از مزایای شغلی و مالی شرکت‌تان بگویید هر چند تقریبی.
۶- اگر برنامه‌های فوق العاده آموزشی یا رفاهی دارید، از آنها هم بگویید خصوصاً برنامه‌های آموزشی را. چون برنامه‌نویس جماعت همیشه نیاز شدید به آموزش و بازآموزی دارد.
۷- به نوعی نشان دهید که امنیت شغلی در شرکت شما بالاست.
۸- همیشه منتظر مراجعه برنامه‌نویسان برای استخدام نباشید، گاهی اوقات هم شما آنها را شناسایی کرده و دعوت به کار کنید. این کار تیزبینی شما را نشان می‌دهد.
۹- در مصاحبه‌ها یا در سایت شرکت‌تان روند پیشرفت شغلی، اهداف و برنامه‌های شرکت‌تان را تشریح کنید. اجازه دهید افراد جدید تصویر روشنی از آینده خود و شرکت شما داشته باشند.
۱۰- مصاحبه با افراد جدید را در حد و اندازه جلسات فروش محصول جدی بدانید و این را به فرد مصاحبه شونده هم انتقال دهید. اجازه دهید او فکر کند جز مهمی از شرکت خواهد بود.
۱۱- ترجیحاً در گردهمایی‌های مرتبط با توسعه و تولید نرم‌افزار شرکت کرده و قدرت تیم برنامه‌نویسی‌تان را نشان دهید.

برای آن که ایده‌های بیشتری پیدا کنید می‌توانید نگاهی به صفحات استخدام نیرو در شرکت‌های تولید نرم‌افزار در سراسر دنیا انداخته یا به سایت‌های کاریابی خارجی خصوصاً careers.stackoverflow.com مراجعه کنید.

توجه:
لطفاً توجه شود عمده این متن بر اساس نظرات و سلایق شخصی خودم نوشته شده و ممکن است بعضی جاها با نظرات دیگران ناهمخوانی فاحشی داشته باشد. بنابراین خوشحال می‌شوم نظر و سلیقه شما را هم چه به عنوان برنامه‌نویس و چه به عنوان مدیر شرکت بدانم.

خودتان را تبلیغ کنید: برنامه‌نویس‌ها

هر کسی و هر برنامه‌نویسی ممکن است استعداد یا مهارت‌های خوبی در یک زمینه خاص داشته باشد. متاسفانه بعضی افراد بنا به دلایل غلطی ممکن است این توانایی‌ها را «مخفی» کرده باشند. این کار اشتباه اولاً به خود فرد ضربه می‌زند چون باعث می‌شود نتواند از آن توانایی‌ها بهره برداری لازم را برده باشد. ثانیاً ضرری محسوب می‌شود برای بازار کار نرم‌افزار چون شرکت‌هایی هم که نیاز به چنین نیروهایی دارند از به کار گیری آنها محروم شده و مجبور می‌شوند کارشان را با کیفیت پایین‌تری انجام دهند.

به نظر شخصی من، برنامه‌نویس‌ها، توسعه‌دهنده‌ها و دیگر افراد باید توانایی‌ها، مهارت‌ها و استعدادهایشان را به نحوی تبلیغ کرده و به رخ بکشند. چه این که اگر این کار را نکنند دیگران چطور از توانایی‌های آنها با خبر خواهند شد؟ مگر یک رزومه دو صفحه‌ای یا یک مدرک دانشگاهی چقدر از توانایی‌های افراد را می‌توانند بیان کنند؟ شرکت‌ها و تیم‌های برنامه‌نویسی نه قدرت ذهن‌خوانی دارند، نه «رفیق فاب» کسی هستند که بخواهند کلی وقت و انرژی صرف کنند تا توانایی‌های کسی را کشف کنند و نه همکار نزدیک کسی در شرکت قبلی‌اش هستند تا از توانایی‌هایش خبر داشته باشند. پس این خود افراد هستند که باید راهی پیدا کرده تا دیگران را از توانایی‌های خودشان باخبر کنند.

مطمئناً خیلی از برنامه‌نویس‌ها و توسعه‌دهنده‌ها می‌دانند که باید خودشان را خیلی خوب به دیگران معرفی کنند و حتی از عواقب گمنامی هم مطلع هستند. اما چرا دست به کار نمی‌شوند و کاری نمی‌کنند؟ به نظر من دلایل زیر را می‌توان بیان کرد:

۱- عدم اعتماد به نفس، خود کم بینی، تصورات غیر واقعی از پیچیدگی کار شرکت‌ها و تیم‌ها و تصورات غیر واقعی از استعداد نخبه گونه‌ی دیگر برنامه‌نویس‌ها. من خودم به شخصه افراد خیلی خیلی زیادی را می‌شناسم که به خاطر عدم اعتماد به نفس و به خاطر این که فکر می‌کنند برای برنامه‌نویس بودن باید استعدادهای خیلی بالا داشت، همان اوایل کار شغل برنامه‌نویسی را کنار گذاشته یا حتی با وجود تحصیلات کامپیوتری اصلاً وارد کار برنامه‌نویسی نشده‌اند.

۲- فرهنگ «غلط» شرقی ما که تواضع و فروتنی بیش از حد را تبلیغ می‌کند. طرف در انجام کاری کلی استعداد و مهارت دارد ولی صدایش را بالا نمی‌آورد چون می‌ترسد دیگران متهمش کنند به بزرگ‌نمایی و خود برتر بینی.

۳- عدم آشنایی با راه‌های تبلیغ. بیشتر افراد (و خود من) راه‌های کمی را برای تبلیغ و شناساندن خودشان به دیگران می‌شناسند. تکیه‌ی آنها بیشتر بر شبکه دوستانشان است و معمولاً کسی جز همکارانشان در شرکت فعلی و شرکت‌های قبلی و همکلاسی‌های قدیمیشان آنها را نمی‌شناسد. فکر می‌کنم به همین دلیل است که بیشتر استخدام‌ها هم از همین طریق انجام می‌شود. چون شرکت‌ها تنها از این طرق است که می‌توانند به کارمندان جدیدشان اعتماد کنند.

این‌ها دلایلی بودند که به ذهن من می‌رسیدند. ممکن است بقیه هم دلایل دیگری علاوه بر این‌ها داشته باشند. حال برای رفع این مشکلات چه می‌توان کرد؟ مورد اول و دوم در بین بیشتر مشاغل مشترک است. بنابراین برای رفع آنها می‌توان از همان راه حل‌ها استفاده کرد. اما برای مورد سوم راه‌های زیر به نظرم می‌رسند:

۱- یک وب سایت شخصی برای خود ساخته و خودتان و مهارت‌هایتان را در آنجا معرفی کنید. اگر هم توانستید چند تا از نمونه کارهایتان را در آنجا قرار دهید.

۲- در سایت‌هایی که رزومه، سوابق کاری و تحصیلی، مهارت‌ها و… افراد را نگهداری می‌کنند، مثل LinkedIn،

StackOverflow Career، ITJobs، IrExpert، IranTalent، JobIran، u24 و حتی Facebook رزومه و دیگر سوابق خود را ثبت کنید تا دیگران راحت‌تر از سوابق شما با خبر شوند.

۳- وبلاگ بنویسید. مهم نیست مطالبی که می‌نویسید چقدر املا و انشای خوبی داشته باشد. مهم این است که از تجارب و افکار روزمره خود پرده برداشته و هر از چند گاهی (اقلاً هفته‌ای یک بار) آنها را در وبلاگتان بیاورید. داشتن و نداشتن خواننده و ویزیتور هم به نظر من چندان مهم نیست. با وبلاگ نویسی به دیگران می‌گویید که دارید روی چه چیزهایی کار می‌کنید، چه چیزهایی بلد هستید و… چه بسا از این راه توانستید چند تا دوست جدید هم پیدا کنید.

۴- در سایت‌های عمومی مثل CodeProject، DZone، InfoQ، iDevCenter و… مقاله بگذارید یا مشارکت کنید. از این راه هم دیده می‌شوید و هم دیگران را متقاعد می‌کنید که چیزی بیش از یک برنامه‌نویس معمولی هستید.

۵- در سایت‌های پرسش و پاسخ مثل StackOverflow، Google Groups (گروه‌های مرتبط با برنامه‌نویسی) و Barnamenevis مشارکت فعال داشته و به سوال‌هایی که بلدید جواب بدهید. این طوری هم دیده می‌شوید، هم مهارت‌هایتان قابل رویت و قابل لمس است و هم می‌توانید از آنها به عنوان نکته‌ای مثبت در رزومه‌تان استفاده کنید.

۶- در یک پروژه Open Source مشارکت کنید. اعم از کدنویسی، راهنمایی دیگر کاربران، Documentation و… و اگر هم خیلی پایه هستید خودتان یک پروژه Open Source کوچک شروع کرده و چیزی را با استفاده از مهارتتان بسازید. مزایای این راه باز هم دیده شدن و معرفی مهارت‌هایتان است.

۷- یک کار عام المنفعه و پر استفاده انجام دهید. مثلاً یک کتاب معروف برنامه‌نویسی را ترجمه و PDF آن را به رایگان منتشر کنید، یک Event برنامه‌نویسی راه انداخته مثل یک گردهمایی، کنفرانس، دیدار یا… و زحمت برگزاری آن را متقبل شوید و… این طور بیشتر دیده شده و افراد بیشتری شما را خواهند شناخت. درست است از این راه مهارت‌های برنامه‌نویسی شما مشخص نخواهد شد. ولی ممکن است دوستانی در این راه پیدا کنید که بعداً بتوانند کمک‌های خوبی به شما بکنند.

۸- آخرین راه که اتفاقاً یکی از مهم‌ترین راه‌ها هم هست، مشارکت فعال در کنفرانس‌ها، همایش‌ها، گردهمایی‌ها، گروه‌های برنامه‌نویسی، کارگا‌ه‌های آموزشی و دیگر اتفاقات مرتبط با برنامه‌نویسی و توسعه‌ی نرم‌افزار است. منظور از مشارکت فعال، دادن مقاله‌ی خوب، ارائه‌ی presentation و دیگر کارهای مشابه است. با این کار مهارت و توانایی‌تان را هم به هم صنفان و هم به کارفرمایان و مدیر پروژه‌هایی که احتمالاً در آنجا حضور دارند نشان داده‌اید. این که این راه را به عنوان آخرین راه آوردم دلیلش این است که این طور اتفاقات معمولاً خیلی کم در ایران اتفاق می‌افتند.

نظر شما چیست؟