معضل جابجایی نیروی انسانی

می‌خواستم یک مطلب کامل در مورد مشکل جابجایی نیروی انسانی از دید شرکت‌های نرم‌افزاری بنویسم. اما دیدم از طرفی ذینفع واقعی من «نیروی انسانی» نیستم و هیچ وقت نمی‌توانم وضعیت شرکت‌ها و دردسرهای آنها را از این لحاظ درک کنم و از دیگر سو مسلماً خیلی‌های دیگر به اندازه کافی به این موضوع پرداخته‌اند و حرف‌های من تکرار مکررات خواهد بود. مع‌الوصف به چند نکته توجه بفرمایید:

* من نیروی انسانی واقعاً از بابت ضررهایی که شرکت مطبوعم از این راه می‌کند متاسفم ولی باور کنید بنا به یک سری دلایل، کار زیادی از دست من نوعی هم بر نمی‌آید.

* واقعاً تاسف می‌خورم که رشته کامپیوتر دومین رشته دانشگاهی پر تعداد (۹ درصد) در کشور است ولی پیدا کردن حتی یک برنامه‌نویس بی‌تجربه و متوسط هم کار خیلی خیلی سختی است.

* به زعم من بخشی از این مشکل مربوط به نحوه کار به شدت سفارشی سازی (Customize) شده شرکت‌هاست به طوری که سویچ کردن از یک فرد به یک فرد را (در صورت جابجایی) به شدت پر هزینه می‌کند.

* اگر مسئولیت یک شرکت با من بود به گزینه پرورش نیروی انسانی هم فکر می‌کردم.

* یکی از دوستان پیشنهاد می‌داد که از برنامه‌نویس‌های هندی استفاده کنیم. هم ارزان قیمت هستند و هم در هر شرایطی کار می‌کنند. البته منظور ایشان استخدام تمام وقت آنها به صورت حضور فیزیکی بود. دکترهای هندی زمان جنگ یادتان می‌آید؟

خودتان را تبلیغ کنید: شرکت‌ها

از مهم‌ترین مشکلاتی که در بازار کار نرم‌افزار کشور وجود دارد نبود ارتباطات کافی بین برنامه‌نویس‌ها/توسعه‌دهنده‌ها از یک سو و شرکت‌ها/تیم‌های نرم‌افزاری و برنامه‌نویسی از دیگر سو می‌باشد. همیشه شرکت‌ها در جذب برنامه‌نویس دلخواه دچار مشکل هستند و بالعکس یعنی برنامه‌نویس‌ها هم در پیدا کردن شرکت دلخواه خود دچار مشکلات فراوانی هستند. یک طرف این قضیه برنامه‌نویسانی هستند که خودش را به خوبی در صنف برنامه‌نویسی و نرم‌افزار معرفی نکرده‌اند و طرف دیگر قضیه، که این نوشته درباره‌ی آنهاست، شرکت‌هایی هستند که امتیازات و شرایط خوب خود را به خوبی به برنامه‌نویسان جوینده‌ی کار معرفی نکرده‌اند.

خیلی از شرکت‌هایی که از نزدیک دیده‌ام وقتی نیاز به جذب یک برنامه‌نویس جدید دارند از همه‌ی کانال‌های ممکن برای این کار استفاده می‌کنند. آنها برای این کار از شبکه دوستی و شبکه اجتماعی خودشان یا کارمندانشان، آگهی در سایت شرکت خودشان، آگهی دیواری در محل‌های خاص مثل دانشکده‌های کامپیوتر دانشگاه‌ها، آگهی در سایت‌های کاریابی مختلف مثل JobIran، ITJobs و IranTalent، آگهی در نیازمندی‌های همشهری و دست آخر آگهی در صفحات اصلی روزنامه‌ها استفاده می‌کنند. اما بعضی وقت‌ها نتیجه کار آن چیزی نیست که می‌خواستند. یعنی به جای چند روزمه خوب و قوی تعداد زیادی رزومه ضعیف، ناقص و به درد نخور به دستشان می‌رسد که هیچ کدامشان ارزش استخدام ندارند.

اما چرا این همه جستجو نتیجه‌ای در بر ندارد؟ آیا همه برنامه‌نویس‌ها با هم مهاجرت کرده‌اند؟ خیر. چون همیشه تعداد زیادی برنامه‌نویسان با تجربه در بازار کار کشور حضور دارند. از طرفی تعداد برنامه‌نویسان تازه کار ولی خوب هم چندان کم نیست. آیا برنامه‌نویس‌ها به محل کار فعلی‌شان سفت چسبیده و اصلاً به این فکر نمی‌کنند که به دنبال شرکت دیگری باشند؟ خیر. همه این را می‌دانند که برنامه‌نویس‌ها هم مثل دیگر مشاغل همیشه گوشه چشمی به دیگر شرکت‌ها و فرصت‌های کاری داشته و آنها را به این راحتی از دست نمی‌دهند. آیا شرایط مالی شرکت جدید جذابیت کافی را ندارد؟ تا اندازه‌ای خیر. چون گاهاً شرکت‌ها دست و دلبازی خوبی داشته و حاضرند حقوق مناسبی هم بپردازند.

پس ریشه مشکل چیست؟ به اعتقاد شخصی من، اقلاً در پاره‌ای از موارد که خودم و بعضی از دوستانم تجربه کرده‌ایم مشکل بر می‌گردد به این که شرکت مورد نظر، خودش، نحوه‌ی کارش، تیمش، شرایط کاری‌اش و ده‌ها چیز دیگر را به خوبی معرفی نکرده است. برای من نوعی هیچ معلوم نیست که اگر به آن شرکت بروم با چه چیزهایی روبرو خواهم شد و چطور کار خواهم کرد. همیشه هم آن قدر وقت کافی وجود ندارد که شخصی در روند مصاحبه و استخدام شرکت کرده و از آن طریق اطلاعات بیشتری راجع به آن شرکت کسب کند. گذشته از این همیشه هم نمی‌توان همه چیز را از طریق یکی دو ملاقات اولیه فهمید.

به نظر من اگر شرکت‌های نرم‌افزاری بتوانند شرایط و محیط کاری‌شان را به خوبی معرفی کنند، چه بسا که برنامه‌نویس‌ها برای استخدام در آنجا صف کشیده و برای قبولی در مصاحبه چندین روز مطالعه فشرده خواهند داشت. نه این که حتی در قرار مصاحبه هم حاضر نشوند. قیاس چندان اشتباهی نخواهد بود اگر گفته شود بهتر است شرکت‌های نرم‌افزاری خودشان را با گوگل مقایسه کنند. گوگل به عنوان شرکتی که توانسته مزیت‌های استخدامی خودش را به همه بشناساند چنان شهرتی در استخدام برنامه‌نویس پیدا کرده که افراد حتی دعوت به مصاحبه خود در گوگل را با افتخار تمام در وب‌لاگ‌هایشان اعلام می‌کنند. درست است که هیچ کدام از شرکت‌های ما در حد و اندازه گوگل نیستند ولی دقت کنید که گوگل از این راه چه شانس مضاعفی برای جذب برنامه‌نویسان درجه یک و در نتیجه توسعه بیشتر خودش پیدا کرده است.

اما چه راه‌هایی برای شناساندن شرایط، امکانات، ظرفیت‌ها و جذابیت‌های یک شرکت نرم‌افزاری به برنامه‌نویسان جویندگان کار وجود دارد؟ چطور می‌شود استخدام در یک شرکت نوعی را جذاب نشان داد؟ مطمئناً خود شرکت‌ها روش‌هایی برای انجام این کار دارند ولی راه‌هایی هم به ذهن من به عنوان یک برنامه‌نویس می‌رسند که عبارت هستند از:

۱- فقط به آگهی در سایت‌ها اکتفا نکنید، آگهی در رسانه‌های کاغذی می‌تواند اعتبار شما را نشان دهد.
۲- نام تعدادی از برنامه‌نویسان و دیگر اعضای تیم برنامه‌نویسی و مختصری از سوابقشان را در سایت قرار دهید. با این کار بقیه از بزرگی و قدرت تیم برنامه‌نویسی شما با خبر خواهند شد.
۳- از نحوه‌ی کار، متودودلوژی و تکنولوژی‌های مورد استفاده، ساختار تیم و ابزارهای مورد استفاده بگویید.
۴- چند تا از نمونه کارهایتان را معرفی کرده و مختصری از روش پیاده‌سازی آنها بگویید.
۵- کمی از مزایای شغلی و مالی شرکت‌تان بگویید هر چند تقریبی.
۶- اگر برنامه‌های فوق العاده آموزشی یا رفاهی دارید، از آنها هم بگویید خصوصاً برنامه‌های آموزشی را. چون برنامه‌نویس جماعت همیشه نیاز شدید به آموزش و بازآموزی دارد.
۷- به نوعی نشان دهید که امنیت شغلی در شرکت شما بالاست.
۸- همیشه منتظر مراجعه برنامه‌نویسان برای استخدام نباشید، گاهی اوقات هم شما آنها را شناسایی کرده و دعوت به کار کنید. این کار تیزبینی شما را نشان می‌دهد.
۹- در مصاحبه‌ها یا در سایت شرکت‌تان روند پیشرفت شغلی، اهداف و برنامه‌های شرکت‌تان را تشریح کنید. اجازه دهید افراد جدید تصویر روشنی از آینده خود و شرکت شما داشته باشند.
۱۰- مصاحبه با افراد جدید را در حد و اندازه جلسات فروش محصول جدی بدانید و این را به فرد مصاحبه شونده هم انتقال دهید. اجازه دهید او فکر کند جز مهمی از شرکت خواهد بود.
۱۱- ترجیحاً در گردهمایی‌های مرتبط با توسعه و تولید نرم‌افزار شرکت کرده و قدرت تیم برنامه‌نویسی‌تان را نشان دهید.

برای آن که ایده‌های بیشتری پیدا کنید می‌توانید نگاهی به صفحات استخدام نیرو در شرکت‌های تولید نرم‌افزار در سراسر دنیا انداخته یا به سایت‌های کاریابی خارجی خصوصاً careers.stackoverflow.com مراجعه کنید.

توجه:
لطفاً توجه شود عمده این متن بر اساس نظرات و سلایق شخصی خودم نوشته شده و ممکن است بعضی جاها با نظرات دیگران ناهمخوانی فاحشی داشته باشد. بنابراین خوشحال می‌شوم نظر و سلیقه شما را هم چه به عنوان برنامه‌نویس و چه به عنوان مدیر شرکت بدانم.

نیازهای نیروی انسانی

همیشه مدیران شرکت‌های نرم‌افزاری از وضعیت نیروی انسانی برنامه‌نویس گله‌مند بوده‌اند. آنها معتقدند پیدا کردن و بدتر از آن حفظ یک برنامه‌نویس و توسعه‌دهنده کار سخت و عذاب‌آوری است. متاسفانه دیدگاه برنامه‌نویس‌ها نسبت به شرکت‌های استخدام کننده هم همین قدر تلخ و مایوس کننده است. آنها هم معتقدند پیدا کردن یک شرکت خوب و ماندن در آنجا کار سختی است. بنده فکر می‌کنم برای حل این جور مشکلات چه از دید کارفرما چه از دید کارمند هر راه حلی وجود داشته باشد مسلماً آن راه، متهم کردن و گله و شکایت کردن از طرف مقابل نیست. من اعتقاد دارم برای بهتر شدن اوضاع باید به یکدیگر کمک کنیم تا نیازهای خودمان و طرف مقابلمان را بهتر بشناسیم. این طور گفتمان‌ها همه مشکلات را برطرف نمی‌کند اما حتماً وضع را کمی بهتر و فضا را تلطیف خواهد کرد.

به همین دلیل من تصمیم گرفتم یک «بازی وبلاگی» راه بیندازم که طی آن نظرات و نیازهای خودم و بقیه دوستان به عنوان برنامه‌نویس بیان شود. باشد که تفاهم بیشتری بین مدیران و برنامه‌نویس‌ها ایجاد گردد. در این بازی هر کسی پنج تا موضوع غیر از موضوعات مالی را که فکر می‌کند کارفرمایش نمی‌داند یا به اهمیت آن واقف نیست و اگر بداند وضعیت بهتری ایجاد خواهد شد را عنوان می‌کند. موضوعات مالی به این دلیل استثناء شده‌اند چون که قاعدتاً همه مدیران و کارفرماها به حساسیت و اهمیت این موضوع واقفند. برای این که نتایج این «بازی» واقعی و قابل استفاده باشد، شرکت کنندگان باید برنامه‌نویس تمام وقت باشند. یعنی تنها کارشان برنامه‌نویسی و توسعه نرم‌افزار باشد نه این که دانشجو یا سرباز باشند یا مثلاً فقط سه روز در هفته کار کنند. علاوه بر این تحت استخدام یک شرکت باشند نه این که Freelance بوده یا به صورت پروژه‌ای کار کنند. در این بازی احترام هیچ کس نباید شکسته شود. فراموش نشود که هدف نزدیک کردن دو گروه و ایجاد تفاهم است نه حمله به یکدیگر و تکرار حرف‌های کهنه و کلیشه‌ای. ایده این بازی از پستی در وبلاگ بهساد درباره مشکلات نیروی انسانی به عنوان «منابع انسانی، این‌بار سرزنش خود» جرقه خورده است.

بازی را از خودم شروع می‌کنم:

نیازهای من به عنوان یک نیروی انسانی برنامه‌نویس:

۱ – کارفرما همیشه این سوال را از خودش بپرسد که چرا من به جای یک مجموعه دولتی با شرایط خیلی بهتر، یک محیط کار خصوصی را انتخاب کرده‌ام.
۲ – داشتن اطلاعات کافی راجع به برنامه‌های جاری و آتی شرکت، محصولات شرکت و…
۳ – استفاده از فناوری‌ها روز، روش‌های جدید و اصول کاری درست و توجه به نیاز دائمی به آموزش و یادگیری .
۴ – عدم اضافه کار اجباری: من هم روابط اجتماعی دارم و کارهای دیگری دارم که باید به آنها برسم.
۵ – تمدید به موقع قرارداد و داشتن اطلاعات کافی و به موقع نسبت به نیازمندی یا عدم نیاز شرکت به من در دوره‌های بعدی.

در خاتمه وحید نصیری، سهیل رشیدی، ناصر حاجلو، مسعود رمضانی، جعفر امیری، هادی اسکندری، فراسان، سالار بلاگ، محمد شمس، کودک فهیم و هر کس دیگری که به موضوع علاقه‌مند است را به این «بازی وبلاگی» دعوت می‌کنم.